Alzheimer hakkında temel bilgiler
Alzheimer ilk kez Alman bir psikiyatrist olan Dr Alois Alzheimer tarafından tanımlanmı1906 yılında tanımlanmıştır. O zamanlar beyindeki anormal yumru ve topaklar diye tarif edilmişse de bugün beynin korteks tabakasının harabiyeti ile seyreden bir hastalık olduğu bilinmektedir.
Beynin korteks tabakası sinir hücrelerinin gövde kısımlarından oluşan ve temel olarak karakter özellikleri, zeka, hafıza, irade gibi bilişsel işlevlerden sorumlu kısımdır. Beyin dokunun yeterince kan ve oksijen alması sağlığı açısından büyük önem taşır. Günümüzde Alzheimer hastalığında beyne giden kan damarlarındaki bir sorunun beynin korteks tabakasında dejenerasyona (bozulma) yol açtığı düşünülmektedir. Bu nedenle korteks harabiyetine bağlı bulgular yani bunama ortaya çıkmaktadır. Alzheimer riski yaşla beraber artmaktadır. Kadın ve erkeklerde görülme sıklığı eşittir.
Alzheimer hastalığında bağışıklık sisteminin aşırı bir yanıtının rol oynadığı düşünülmektedir. Aynı zamanda serbest radikallerin beyin damarlarına zarar verme olasılığının da üzerinde durulmaktadır.
Alzheimer hastalığı ilerleyici tipte bir hastalıktır. Önceleri hafif unutkanlıklar ile başlar ve ileri derecede mental yetersizlik, becerilerin kaybı ve nihayet motor işlevlerin kaybı ile surer.
Dünya nüfusunun, özellikle Avrupa nüfusunun giderek yaşlanması ile gelecek 10-20 yıl içinde Alzheimer hastalarının sayısının 30 milyona ulaşması beklenmektedir.
Alzheimer hastalığının bulguları:
Hastalığın ilerleyici doğası nedeniyle her aşamada farklı bulgular birbirine eklenir. Hastalığın erken döneminde tanıdık insanların ve yerlerin isimleri unutulur, kullanmak istediği kelimeyi hatırlayamaz, hergün kullandığı nesnelerin yerini hatırlayamaz. Bu bulgular hepimizin karşısına zaman zaman çıkabilir ancak Alzheimer hastasında hızlı bir ilerleme söz konusudur. Hasta once bulgularını görmezden gelir, daha sonra başkalarını suçlar, darken durumunu kabullenir. Ancak bir sure sonra bulguların hızla artması nedeniyle korku ve umutsuzluğa kapılabilir.
Hastalık ilerledikçe aşağıdaki bulgular ortaya çıkmaya başlar.
- Yer, zaman, mekan açısından akıl karışıklıkları başlar
- Depresyon, endişe
- Dil kullanımı, matematik işlemleri, soyut düşünce ve muhakeme bozulur.
- Kişiliği ile uyuşmayan davranışlar
- Sokaklarda avare gezmek, sokaklarda dolaşmak, kaybolmak, objeleri saklamak
- İleri dönemde paranoya ve benzeri akıl sağlığı bozulmaları
- Tüm vücut işlevlerinin kaybı
Alzheimer hastalığı için risk faktörleri:
- İleri yaş riski artıran bir faktördür.
- Ailesinde (birinci derece akrabalarında Alzheimer olan kişilerde risk 3.5 kat daha yüksektir.
- Eğitimli kişilerde Alzheimer insidansının daha düşük olduğu gözlenmiştir. Eğitimin Alzheimer'e bağlı işlevsel değişikliklerin telafisine olanak sağladığı düşünülmektedir.
- Daha once bilinç kaybıyla seyreden kafa travması geçiren kişilerde beyin dokusunda beta amiloid isimli maddenin birikmesine bağlı olarak ileri yaşlarda Alzheimer hastası olma riski daha yüksektir.
Alzheimer hastasının beyninde nasıl değişiklikler olur?
İleri derecede Alzheimer hastasında beyinde korteks adı verilen en üst katmandaki incelmenin ilerlediği ve beyin dokuda küçülme meydana geldiği gözlenir.
Resimde gözlendiği gibi Alzheimer hastasında beynin iç boşlukları (koyu mavi alan) genişler, sağlıklı beyin dokusu (sarı alan) azalır,
Alzheimer hastalığında temel hastalık süreçlerinden biri de protein tortuların beyin dokuda birikmesidir. Bu tortuların ilk birikim yeri bellek ve muhakeme-değerlendirme noktalarıdır. Bu protein plakların kendilerinin mi Alzheimer hastalığına yol açtığı, yoksa bunları Alzheimer hastalık sürecinin bir sonucu mu oldukları açık değildir. Bu protein plakların oluşumunda genetik bir bozulmanın rol oynadığı düşünülmektedir.
Daha ilerideki günlerde Alzheimer hastalarının beyinlerindeki değişimlere ilişkin daha detaylı bilgiler vereceğiz. Alzheimer hastasının bakımı sırasında önemli olan bazı noktalar, hem hastanın hem de bakıcıların yaşamını kolaylaştırabilir.
- Alzheimer başlangıç safhasında depresyon ile karıştırılabilir.
- Hasta hiçbir zaman tedavi ile gençliğindeki zihinsel etkinliğe sahip olamaz ancak hastalığın ilerleyişi durdurulabilir.
- Hastanın kişisel bakımı ve beslenmesi sorun olacaktır.
Alzheimer hastasının sağlığının korunması için beslenmesine özel dikkat gerekir. Yemek yeme gereksinimini, nasıl yemek yapılacağını bile unutabilen bu hastalar için hazırlanmış özel beslenme formüllerini doktorunuza danışınız.
